Doc. 25

[1240?]

Vagientibus adhuc in cunis artis grammatice natis discipulis, maioribus professionis cuiuslibet in amena Bononia docentibus, Terrisius¹ solo nomine dictus magister, homo qui sequitur veritatem, vitam bonam et exitum meliorem.

Quia materia ita se habet, quod ab amaritudine sumit exordium, nec dolorosa possunt sine animi turbatione narrari, non miremini si anxietate quadam et oratione singultuosa vobis scolaribus, qui inhabitatis orbem a mari usque ad mare, precipue filiis, quos in dolore peperit mater grammatica, dura nimis et amara, presentibus nuntiamus. Est enim, quod non sine doloris aculeo dicimus, grammatice artis noviter extincta lucerna et desiccatus est fons irriguus², frugifer Eufraten³, magister Bene⁴, qui non ab infimo positivi, sed a superlativi nomine meruit derivari, cum supra se nullum habuerit ascendentem, immo sicut aquila transcendens omnia genera pennatorum, vir potens in opere et sermone⁵, rara in terris avis, sine pluralitatis consortio dici meruit singularis⁶. Ad cuius transitum, quasi sole petente occasum, tenebre facte sunt super universam faciem terre⁷. Nam ipse solus de tenebrosis et confusis Prisciani tractatibus educens lucem, purgavit tenebras, ipseque veterem et antiquum reformavit apostatam⁸, Donatistam compescuit, et quasi de caligine montis Synai, alter Moyses legifer a Deo et non ab homine sibi scriptam grammaticam hominibus reportavit⁹. In quo mundo et rebus aliis tali et tanto sublato artifice non solum prima, sed dolorem artes cetere patiuntur. Unde quid facient parietes cum corruerit fundamentum? Quid infelix grammatica, orba parente suo? De quo completum est illud propheticum: «Vox in Rhama, hoc est in excelsis, audita est, ploratus et ululatus, Rachel plorat maritum suum et non est qui consoletur eam ex omnibus caris suis»¹⁰. Nam quis similis sibi? Utinam suscitaret Dominus spiritum suum per aliquam phitonissam ut loqueretur nobis ad tempus, et revelaret nobis misteria magister magistrorum ille doctissimus, qui ducebat animalia in stuporem¹¹. Verum quia omnes morimur, et sicut aque que non revertuntur dilabimur, testante philosopho¹², crudelitatem fati equalitas consoletur.

Merore deposito, qui talem et tantum dilexistis autorem, ad eius exequias concurratis, orantes pro illo doctore mirabili, qui a mane usque ad vesperas clamavit sicut pullus hirundinis et meditatus est ut columba ponendo animam suam pro scolaribus, docendo desiit et docuit desinendo.

Cogunt flere bene laceros vos iure Camenae pro doctore Bene, docuit qui dogmata plene, doctor doctorum, lux praevia gramaticorum, norma Latinorum, vir consors philosophorum; cui dedit illa mori, quae nulli parcit honori, corruptela boni, tanti censura patroni, sillaba mortalis mors, impia sincopa talis, qua vires, partes hominum solvuntur et artes¹³.